donderdag, december 12, 2013

Over slechte grappen gesproken


Tja, wat kan je zeggen over de bizar slechte grappen en uitspraken van Gordon, Jack Spijkerman en Mart Smeets zonder meteen als (linkse)intellectueel of moralist weg gezet te worden? Ik denk in ieder geval niet dat je kan zeggen dat we, door dit als slechte grap of onhandige uitspraak weg te wuiven, met z’n allen racistischer en intoleranter aan het worden zijn, want dat zijn we altijd al geweest in dit landje, intolerant en racistisch. Dergelijke uitspraken zijn niet nieuw maar geven wel aan dat we ons op dit moment op een afglijdende schaal begeven die bij mij zo onderhand een hele vieze, maar bekende bijsmaak geeft. 

Het is naar mijn idee een sign of the times. In tijden zoals dezen (economische en politieke tegenslag) tonen we de ware aard van ons volkje en lijken we te denken dat we dat we ons op de een of andere manier hele foute uitspraken en grappen kunnen veroorloven, die we voorheen nooit zouden durven maken. Dat zou het publiek niet hebben geaccepteerd.

Ik heb het idee dat met het afgaande tij de fundamenten waarop onze samenleving is gebouwd boven water komen en die fundamenten bestaan niet alleen maar uit de humanistische en sociaal democratische politieke (levens)overtuigingen die we onszelf maar al te graag toebedelen. Het Nederland dat op dit moment zijn ware gezicht lijkt te tonen, toont ook de littekens waardoor dit landje zo rijk en machtig is geworden (slavernij, imperialisme, oorlog, uitbuiting, gastarbeiders, etc.) en dat is nooit fraai. Het is altijd al een wankel evenwicht geweest.

We kloppen ons graag op de borst dat Nederland al vanaf de 16e en 17e eeuw een tolerant landje is. Ik durf ik te zeggen dat we door de eeuwen heen nooit tolerant zijn geweest. Wel waren we net iets minder intolerant dan de landen om ons heen en dat waren we volgens mij niet alleen omdat we werkelijk geloofden in religieuze en-politieke vrijheid (protestantisme was/is staatsgeloof) maar we zagen er vooral het economische en-financiële nut van in, opportuun als we zijn.

De glorieuze religieuze en-politieke vrijheid van ons landje werd gedreven door economisch en financieel winstbejag. Ja, de Portugese Joden waren welkom in Amsterdam, maar ze dienden wel hun shekels mee te brengen. Ze dienden zich wel gedeisd te houden. Ze werden niet al gelijke burgers gezien en bezaten niet dezelfde rechten. Dat gold ook voor Hugenoten en andere religieuze vluchtelingen. Je zou kunnen zeggen dat ze werden gedoogd. 

Als je geen geld meebracht werd het plots een stuk moeilijker je “vrij” naar de Nederlanden te bewegen. Dit pijnlijke fenomeen herhaalde zich voor de Tweede Wereldoorlog toen Duitse Joden uit hun land probeerde te vluchten en hun toevlucht zochten in Nederland. Veel arme Joden werden bij de grens tegengehouden en terug gestuurd. De mate van onze schijntolerantie heeft te maken met de op en neergang van de economie.

In slechte tijden zijn we plots minder tolerant en populistischer dan in goede tijden. Ook lijkt het not in my back yard populisme plots uit te breiden naar een not in my country populisme. Voorheen mocht je van de gemiddelde Nederlander geloven wat je wilde, trouwen met wie je wilde, etc. zolang je er maar niemand mee tot last was en niet te veel aandacht trok.

De gemiddelde Nederlander achtte zichzelf tolerant te zijn maar als het er op aan kwam veranderde deze tolerantie in een liever niet in mijn straatje tolerantie (protesten tegen asielzoekerscentra in (rijke)buurten, de bouw van moskeeën, etc.). Waar de tolerantie voorheen ophield bij de voordeur, lijkt het zich nu aan de grenzen van ons land op te houden.

Mart, Jack en Gordon zijn geen racisten of populisten, wel zijn ze dom te noemen in hun uitspraken. Meer nog zijn verschrikkelijk arrogant te noemen. Arrogant omdat ze denken dat ze met dergelijke slechte grappen weg kunnen komen op TV (gelukkig waren er nog mensen die hier anders over dachten).

Maar eerlijk is eerlijk, geef ze eens ongelijk als je bedenkt dat de partij van Wilders (die zich graag bedient van een ongebreideld populisme) het goed doet in de peilingen. De kiezer ziet vrijwel dagelijks hoe Wilders en zijn mede partijgenoten ongestraft wegkomen met hun populistische gezwatel en raken gewend aan de populistische retoriek die heden ten dage in zwang is in politiek Den Haag (ook andere partijen bedienen zich hiervan uit angst om kiezers aan Wilders te verliezen). Kort gezegd, onze tolerantie jegens intolerantie neemt toe. Je zou kunnen zeggen dat we het acceptabel beginnen te vinden, dus waarom zouden Mart, Jack en Gordon ook niet gewoon mogen zeggen wat ze denken? Iedereen lijkt het te doen, out in the open, zonder gene, gewoon zeggen waar het op staat, helder, duidelijk, klaar. Als het je niet bevalt dan rot je maar op.  Dus waar zeuren we over, lijken Mart, Jack en Gordon te zeggen en het volk lijkt het weg te wuiven als grap of onhandige opmerking, we zijn immers niet racistisch of intolerant in Nederland, einde discussie.

Tegen Mart Smeets en zijn onhandige en ietwat stereotyperende opmerking over Amstelveense Joden, zou ik willen zeggen;

Mag ik dit zeggen? Ja dat mag ik zeggen, maar waarom zou je? Je kwetst er alleen maar je eigen geloofwaardigheid mee (niet dat Mart, Jack en Gordon dat überhaupt bezaten, maar toch…) en ik hoop dat de rest van Nederland dit ook ziet en er zich over uitspreekt en het niet schouderophalend wegwuift.  Spreek je uit en laat je niet ontmoedigen door degene die aan je vragen waarom je je zo druk maakt, onverschilligheid is een groter gevaar - kijk maar de recente geschiedenis - dan populisme en een aantal slechte grappen of onhandige opmerkingen. Over slechte grappen gesproken:

Gordon, Mart en Jack, dit gedicht is voor jullie:

Nr. 14.

Ken je die mop van die man bij wie wordt aangebeld?
Als hij opendoet blijkt dat er een brandende krant op de stoep ligt
waarop de man besluit het brandje uit te stampen
en dan merkt dat er een drol onder de krant verborgen is?

Nee? Nou, die mop gaat als volgt

Nederland erkent de internationale rechten van de mens
Nederlandse politici wisten van de geheime martelvluchten van de C.I.A.

Als je op een regenachtige avond zonder licht op je fiets rijdt
ben je moeilijk te zien voor automobilisten en bega je een strafbaar feit

Mijn achterbuurman trekt zich af voor het raam
Mijn achterbuurman is een exhibitionist
De politie raadt me aan met de man te gaan praten

Om de onderbuikgevoelens van mijn medeburgers te peilen
lees ik dagelijks de postings onder het nieuws op de website van De Telegraaf

Mijn opa had altijd een koffer klaarstaan voor het geval dat het weer fout zou gaan
Volgens veel Nederlanders heeft de Kristallnacht iets te maken met kerst

Lucas Hirsch

*Uit: Dolhuis – Uitgeverij De Arbeiderspers, 2012