maandag, mei 04, 2009

Tastzin in De Groene

De Groene Amsterdammer

April 29, 2009
Jaar 133, Week 18

Hirsch' kleine oorlog

BYLINE: ERIK LINDNER

LENGTH: 1003 words


HIGHLIGHT: LUCAS HIRSCH
TASTZIN
De Arbeiderspers, 80 blz., 16,95




het snerpende holle gevoel
alsof ik glas at

wegstop wat ik uitgekauwd op mijn handen spoog
tussen mijn krampachtig bijeengehouden dijen stak

ik keek niet eens waar het bloedde
ik oogde witter door mijn dikgestifte geisharode lippen

wat blijft is de almaar terugkerende honger
de heldere vijver waarin ik tot de bodem kijken kan

ik schuifel voort alsof ik een japanse ben
op weg naar de markt om koikarpers te kopen

Ottawa is de eerste stad ter wereld waar het rookverbod voor publieke ruimtes is ingegaan. Voor de National Archives liggen perken die vol staan met tulpen die door het Nederlands koningshuis geschonken worden. Wie zoals tijdens het Ottawa Writers Festival niet binnen mag roken, doet dat buiten en zo staan de kleurige bloemen in een bed van peuken en as. Het Canadees parlement wilde iets terugdoen voor die jaarlijkse bedankjes en schonk de Nederlandse staat een zwanenpaar dat sierlijk in de Hofvijver rond kon zwemmen. Maar de Hofvijver bestaat uit dood water. De zwanen vonden er geen voedsel. Een illuster gezelschap onder aanvoering van de enige Nederlandse poète maudit Gerard Fieret heeft ze op een goed moment uit het water getild, in een besteleend geduwd en vrijgelaten in de enige gracht die Den Haag rijk is. Alras zwommen de twee zwanen langs de Houtzagerssingel met in hun kielzog een reeks kleine zwaantjes.


Gerrit Petrus Fieret overleed in januari. Hij speelde panfluit, liep met een fiets rond met twee enorme emmers duivenvoer aan het stuur. Zijn foto s, waar hij tot zesmaal toe copyrightstempels op sloeg, werden verkocht in dure veilinghuizen en geëxposeerd in het Gemeentemuseum, terwijl hijzelf op straat stond. Soms ontdooide hij. Bood je hem een kop koffie aan, dan vertelde hij hoe hij als jongen bij Martinus Nijhoff aanbelde, die hem binnenliet maar meteen weer buitengooide toen die merkte dat hij weinig te melden had. Beroemd waren Fierets woede-uitbarstingen. Alle gedichten van Lodeizen tot Lucebert had hij geschreven en waren van hem gestolen. Het was een man die weet hoe je een zwaan vangt en in een 2CV stopt.
Fierets portretten zijn tot 1 juni te bezichtigen in De Hallen in Haarlem, in combinatie met werk van Guido van der Werve, Slater Bradley en de dichter Lucas Hirsch, die ter gelegenheid van het verschijnen van zijn tweede bundel Tastzin teksten en video laat zien die hebben bijgedragen aan zijn poëzie. Hirsch rookt niet en is republikein, zo blijkt uit zijn bundel. Hij debuteerde in 2006 opvallend met Familie gebiedt, waar de zware titel al meteen een thematiek prijsgeeft waaraan de dichter zich een beetje vertilde. Het was een daverende bundel met net iets te veel willekeur om helemaal goed te volgen te zijn. Tastzin is een hechter vervolg: in series korte gedichten tempert Hirsch zijn neiging tot uitbundigheid en overvloed. De bundel is opgedragen aan een oudtante die op haar 22ste in Auschwitz overleed. Opnieuw familie, en daar moet de dichter een reden toe hebben.
Na een rare proloog waarin de lezer wordt uitgenodigd de regels te bepalen alvorens een kamer te betreden, gaat een vader naar Berlijn. hij is van vijftig en zit gevangen in zijn vader , lezen we. Hij voedt zich met eigen gemaakt manifest en wenst een raam in de badkamer/ vanwege gas . Menens wordt het in de titelserie als de dichter zelf oorlogje speelt en de oogbol diende op te rapen/ als een op scherp gezette granaat . Hirsch spreekt nogal duister over de verbrecher als je hoofd in plaats van een gat een ingeving blijkt te zijn .
Soms hebben zijn gedichten de irritante neiging een ongedefinieerd het tot onderwerp te verkiezen. Vaak is er veel glas en bloed en heftigdoenerij die Hirsch geërfd lijkt te hebben uit zijn verleden als slammer. moeder huilt omdat ik op iemand lijk , schrijft hij, en dan is hij expliciet: de vader// die mij als een tweede generatiekind met/ nachtenlange nachtmerries bestookt . Het gat in het hoofd komt een paar keer in de bundel voor, tot Hirsch expliciteert: ik schrijf omdat er een gat in mijn hoofd zit . De bundel moet het hebben van momenten, passages, soms even een andere stem om aan de beklemming te ontkomen. Het luistert nauw loofbos van naaldbos te scheiden , weet Hirsch, en: de buitenwereld is het kind van de rekening geworden . Veel wendingen lijken met opzet lelijk: wintervoorspeller/ van het komende voorjaarsfatsoen en aangezichtsreparateur . Wat valt er te zeggen als het beknelde kind in mijn keel kauwt ? Dan is hij weer direct: ik ben neurotisch als ik communiceer . Hij kan goed met drie regels een plaatje maken:

snel afdalende man in open vliegmachine met wangen als
klapperende zakken langs zijn hoofd de tanden ontbloot
hij bijt naar de wind als dolle honden naar vliegen

De regel een wil hebben doet pijn lijkt een eufemisme in de wereld van Lucas Hirsch. We lezen hoe een hond de bovenlip stukbeet van zijn lief. Hij weet het drie regels goed te doen en dan met de vierde regel zijn gedicht om zeep te helpen:

ik ga mee naar de gynaecoloog en
weet eigenlijk niets van mijn eigen lichaam

s avonds verschoon ik de lakens
besta ik uit emoties van andere mensen

Hirsch poëzie is verwant aan die van Tsead Bruinja, omdat beiden veelvuldig en prominent een ik-figuur neerzetten die lastig valt te scheiden van de dichter. Als Hirsch aan het slot van de bundel opnieuw bij zijn familie uitkomt, is er weinig lucht meer. mijn familienaam sterft nog dagelijks/ in het geheugen van mijn vader// hij vulde het met het leed/ dat zijn vader afzwoer . Dan lezen we in het nawoord een brief aan de gestorven oudtante. Beatrice, ik hoop dat je het niet erg vindt, maar ik heb antwoorden nodig om mijn vaders onrust te sussen. Op dat moment vraag ik me af of het wel een dichtbundel is. Als Hirsch Gombrowicz citeert en vervolgens in zijn eigen regels letterlijk herhaalt, lijkt hij zich zeer bewust van wat hij doet. En zo herhaalt hij in het nawoord de complete eerste serie van de bundel maar dan in proza, wat die tekst stukken overtuigender maakt. Tastzin laat mij achter met handen in het haar.

www.groene.nl