woensdag, april 22, 2009

Trauma's ruiken; Hirsch' spannende Poëzie

Zoals beloofd de digitale versie van de recensie in VN van vorige week.

Vrij Nederland

April 18, 2009

Trauma's ruiken;
Hirsch' spannende Poëzie

BYLINE: Rob Schouten

SECTION: REPUBLIEK DER LETTEREN; Recensie; Blz. 63


Lucas Hirsch' debuut Familie gebiedt, vol drukke en barokke gebaren, beetje branieachtig, beviel me maar matig. Toch stak een enkel gedicht erbovenuit, met name de exemplaren over de vaderfiguur die de schrijver nogal dwars leek te zitten. En goddank, dat pad is hij verder ingeslagen. Zijn tweede bundel Tastzin is veel beter en geconcentreerder.

Het geheel is opgedragen aan een oudtante die in Auschwitz is omgekomen, en die stemming bepaalt de hele bundel. Hoe ga je om met de geschiedenis van anderen en hoe kom je daardoor dichter bij jezelf? Het eerste deel van het gedicht 'schoon opleveren' bepaalt de positie van de hoofdpersoon als volgt: ik ga mee naar de gynaecoloog en / weet eigenlijk niets van mijn eigen lichaam / 's avonds verschoon ik de lakens / besta ik uit de emoties van anderen. Hij kent zichzelf dus voornamelijk aan de hand van zijn omgeving, de anderen. Vooral de vaderfiguur speelt weer een belangrijke rol. De man, tweede generatie oorlogstrauma, wordt geplaagd door nachtmerries, windt zich op over neonazi's in Berlijn, en in het nieuw te bouwen huis wenst / vader een raam in de badkamer / vanwege gas. Zonder het thema uit te melken en voor te kauwen, maar in korte, elliptische taal zet Hirsch een wereld van angst, spanning en onverwerkt verleden neer. Om bij de titel te blijven: je ruikt en proeft het allemaal meer dan dat je het te zien en te horen krijgt.

Hirsch' beelden zijn vaak donker, verontrustend: moeder vree met mannen // met misleide lieden die het bos in trokken / hun mannelijkheid langs stronken schurkten (let op het veelbetekenende 'schurken'), zijn taal doet hier en daar denken aan de Expressionisten, niet toevallig schrijvers die door de nazi's vaak voor entartet werden gehouden. Maar in die duistere, ontregelende wereld ontdekt hij ook zichzelf, de dichter die in tegenstelling tot de directe slachtoffers het woord wel weet te gebruiken: ik ben bespreekbaar / niet als vader / de handen / gevouwen als vogels / de borst beschermd / ik heb met cirkelbewegingen / de droge washand / over zijn gelaat gedraaid / eronder een gezicht ontdekt / als je me liefhebt en / ernaar vraagt weet ik het / te benoemen

Of de laatste drie regels op de dichter slaan of op diens vader is mij niet helemaal duidelijk, maar dat maakt deze bundel juist spannend; hij is dubbelzinnig, je moet er voor gaan zitten en dan nog verraadt hij zijn geheimen niet gauw.

In het openingsgedicht wordt de lezer gevraagd te kiezen wat hij wil: 'bepaal welke regels voor u gelden'. Zo wordt de lezer met hetzelfde probleem opgezadeld als de hoofdpersoon in Tastzin, namelijk zich een weg te banen door de vaak moeilijk verstaanbare emoties van anderen, en in de tussentijd zichzelf te blijven.

Lucas Hirsch, 'Tastzin', De Arbeiderspers, 80 p., € 16,95